Pragnienie przestrzeni. Mathema a humanitas – relacja z konferencji

Zdarzył się taki dzień, kiedy przewodnicząca Koła Naukowego Matematyków, goszcząc na sesji wyjazdowej Koła Naukowego Antropologii Literatury, powiedziała głośno, że zawsze chciała zorganizować spotkanie Matematyki oraz Myśli o Literaturze – i tak oto powstał pomysł, a potem konkretny projekt Sympozjum Koła Naukowego Matematyków i Koła Naukowego Antropologii Literatury. Tematyką pierwszego (gdyż będą następne!) spotkania obraliśmy przestrzeń – szalony tytuł sympozjum, Pragnienie przestrzeni. Mathema a humanitas, sformułował w ostatecznym brzmieniu przewodniczący Koła Naukowego Antropologii Literatury. Jeszcze w trakcie obmyślania ewentualnego programu sympozjalnego szukaliśmy jakichś zbieżności w obydwu systemach teoretycznych, metodach i, ogólnie ujmując, porządkach myślenia – i tak kwestia przestrzeni zdała się być bardzo dobrym tropem. Wspólnie uznaliśmy, że próba przedstawienia Humanistom toposu przestrzeni w matematyce oraz zarysowanie Matematykom realizacji przestrzeni, odczuwanej i wyrażanej w literaturze, mogłyby stworzyć pewne pole do porozumienia i dyskusji. Sympozjum, szczycąc nas swą obecnością, otworzył wykładem Przestrzeń topologiczna zaproszony przez obydwa Koła prof. dr hab. Jerzy Mioduszewski – wybitny (choć wzbrania się przed tym słowem) matematyk, specjalizujący się w topologii. Po wykładzie rozpoczęła się ponad dwugodzinna dyskusja, prowadzona przez Pawła Paszka – z udziałem m.in. dr. hab. Leszka Zwierzyńskiego, znakomitego literaturoznawcy, zainteresowanego głównie interpretacją, geopoetyką i hermeneutyką. Podczas dyskusji obecni przedstawiciele nauk humanistycznych wskazywali najważniejsze kwestie, dotyczące porządku i prezentacji przestrzeni w literaturze, rozumienia przestrzeni w poszczególnych interpretacjach; prezentowali również wybrane stanowiska, jakie wobec przestrzeni zajmuje najnowsza teoria literatury. Sympozjum oczywiście nie miało na celu stworzenia spójnej, koherentnej całości. Był to bardzo przyjemny intelektualnie i nie tylko intelektualnie (o oprawę i poczęstunek niezawodnie zadbała niezastąpiona Joanna Zwierzyńska) eksperyment, który zasygnalizował wiele aspektów obu nauk, mogących pretendować do uznania je jako zbieżne, wspólne.

Pierwsze sympozjum nie było ostatnim. Na kolejnym spotkamy się już w kwietniu i już teraz w imieniu obu Kół wszystkich na nie zapraszamy.

Z czasem (roz)mowa. O-powieści Paula Ricoeura – relacja z sesji

Konferencja Koła Naukowego Antropologii Literatury Z CZASEM (ROZ)MOWA. O-POWIEŚCI PAULA RICOEURA, która odbyła się w Szczyrku w dniach 9-11 grudnia 2011 była drugim, większym przedsięwzięciem naukowym Koła. Została zrealizowana w ramach projektu badawczego „CZAS OPOWIEŚCI” – PAULA RICOEURA MYŚLENIE LITERATURY, dotyczącego na polskim gruncie literaturoznawczej refleksji problemu dotychczas pomijanego, nietypowego sytuującego się na pograniczu współczesnych teorii filozoficznych, antropologicznych i literackich. O atrakcyjności przemawia fakt, iż stanowiska teoretyczne Paula Ricoeura są nowatorskim, bardzo cenionym i ciągle odkrywanym w zachodnich ośrodkach uniwersyteckich zjawiskiem, które w Polsce pozostaje albo skrupulatnie pomijane, albo rozumiane ledwie na poziomie niedostatecznym. Konferencję poprzedzało spotkanie wprowadzające MELODIA INTRYGI CZYLI PAUL RICOEUR CZYTA ARYSTOTELESA, które odbyło się 22.11.2011 w siedzibie Koła, Zakładzie Kultury Literackiej przy Instytucie Nauk o Kulturze. Została podczas niego omówiona i przedyskutowana analiza klasycznego dzieła, jakim jest Poetyka Arystotelesa, wyjaskrawiły się również wtedy podstawowe i kluczowe zręby stanowisk francuskiego filozofa, autora O interpretacji. Było to dobre i istotne przegotowanie do zbliżającej się konferencji.

09.12.2011 – Pierwszego dnia, gdy wszyscy dotarli do ośrodka odbyła krótka dyskusja o założeniach i planie konferencji, uściślono porządek tematów i kwestii, które zostały uwzględnione w planie. Później nastąpiła wspólna kolacja oraz dyskusja.

10.12.2011 – Drugi, najważniejszy dzień konferencji został przeznaczony na prezentację i omówienie głównych kwestii i zagadnień dotyczących czasu i opowieści według myśli Ricoeura. Pierwszą częścią był krótka prezentacja przez i omówienie trzech porządków mimetycznych (Mimesis I, Mimesis II, Mimesis III), które stanowią jadro myśli francuskiego filozofa dotyczące realizacji narracji i sygnifikacji w dziele literackim. Potrójna mimesis odpowiada za funkcjonalną, kooperatywną całość składającą się na dzieło jako artefakt i modus możliwy do uzyskania w procesie interpretacji. Na potrójnej mimesis dokonują się wszystkie dalsze operacje intelektualne. Prezentacji dokonali Profesor Leszek Zwierzyński, Paweł Handzlik, Adrian Jaworek i Paweł Paszek. Następnie rozpoczęła się dyskusja rozpatrująca potrójną mimesis i jej skuteczność teoretyczną w konkretnych dziełach literackich. Następnie Marta Gąsiorek zaprezentowała w swym referacie SEMATYCZNE UWARUNKOWANIA NARRACYJNOŚCI ZA POŚREDNICTWEM I PRZYKŁADEM MORFOLOGICZNEGO MYŚLENIA BAJKI MAGICZNEJ WEDŁUG WŁADIMIRA PROPPA. Nastąpiła krótka dyskusja. Profesor Leszek Zwierzyński w swym referacie SEMIOTYKA NARRACYJNA A.J. GREIMASA wskazał na główne koncepcje francuskiego semiotyka dotyczące modelu narracyjnego powieści, który bezpośrednio inspirowały refleksję Paula Ricoeura. Owe ustalenia posłużyły jako wprowadzenie do głównej linii myśli i zarysowały pole do właściwych, zamierzonych jako główne, w sesji prezentacji, omówień i dyskusji. W centrum sesji, jak sam tytuł wskazuje, umieściliśmy czas w powieści, czas rejestrowany za pośrednictwem znaczeń i symboli w porządku narracji. W panelu dyskusyjnym GRY Z CZASEM brali udział wszyscy uczestnicy. Zostały przedyskutowane najważniejsze i najcięższe kwestie dotyczące skończonych projektów semantycznych ewokujących doświadczenie czasu w literaturze oraz dostępne intelektualne refiguracje, rekonfiguracje narracyjnego czasu jako czasu doświadczonego. Stanowiska teoretyczne zostały przypasowane i zmodulowane do przykładu jakim była CZARODZIEJSKA GÓRA Tomasza Manna. W tym punkcie wprowadziliśmy pewną innowację w tego typu wydarzeniach, mianowicie odczytywaliśmy spore fragmenty powieści o dokonywaliśmy żywych interpretacji dzieła, stanowiąc się na wypracowanej wcześniej bazie teoretycznej.

11.12.2011 – Ostatniego, trzeciego dnia nastąpiło podsumowanie oraz próba zbudowania programu kolejnej konferencji realizowanej w ramach projektu.

Należy również wskazać, że myśl Ricoeura zdaje się być idealnie pasującą do założeń programowych Koła Naukowego Antropologii Literatury, które sytuuje w samej fundacji swej komponowanej myśli właśnie antropologię literatury, przyjmującą za podstawę nowe myślenie zjawisk literackich jako realizacji przede wszystkim człowieka i jego doświadczenia w przedmiocie dzieła literackiego.


Podmiot w (u)ścisku miejsca – relacja z sesji

„Podmiot w (u)ścisku miejsca” była pierwszą sesją wyjazdową Koła Naukowego Antropologii Literatury, które rozpoczęło swą działalność, w tym roku (2011) przy Wydziale Filologicznym Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Zakres tematyczny oscylował wokół fenomenu podmiotu, który ulega różnorakim siłom – twórczym i destrukcyjnym – w swoistej relacji jaką uzyskuje z miejscem i przestrzenią, w której się znajduje. Warunkiem wzięcia udziału w Sesji było przygotowanie referatu mającego co najmniej 10 stron. Po wygłoszonym referacie następował czas dyskusyjny, na którym zostawały poddane refleksji wspólnej kwestie poruszone w wystąpieniu.

 27.05.2011 – Pierwszy dzień, w którym uczestnicy przybyli do ośrodka. Wieczorem odbyła się krótka prezentacja i wprowadzenie do tematu. Uściślono kolejność referatów i sporządzono listy.

28.05.2011 – Do rozważań o podmiotowości uwikłanej zawsze w relacje wprowadził referat mgr Anny Siudeji, która wskazała na myśl Maxa Schelera akcentującego w swej filozofii głównie sytuację podmiotową jako utrzymującą się wobec czegoś, kogoś, zaś pozostawanie poza korelacją jest projektem egzystencjalnym wyłącznie teoretycznym. Scheler wskazuje na nieustanną redefinicję osoby i przez to rozszerzanie granic epistemicznych następuje tylko i wyłącznie w relacji. Następny referat W stronę geopoetyki Kennetha White’a autorstwa Marty Gąsiorek wskazał już niejako na sesnu stricte tematu. White – ojciec kierunku jakim jest geopoetyka wskazuje na doświadczenie przestrzeni jako źródłowe i pierwotne w kreacji wszelkich możliwych podmiotowości. Kontynuacją refleksji Marty Gąsiorek był głos Kamila Buchty, który zwrócił uwagę w swym tekście O podróźniczej i etnograficznej autokreacji? jaki wpływ posiada przestrzeń na konkretną wypowiedź literacką i naukową, przykładem były pisma Bronisława Malinowskiego, cenionego za walory literackie swych dzieł i Clifforda Geertza. Dr hab. Leszek Zwierzyński wystąpił z referatem dotyczącym kreacji uniwersum w utworze Anhelli, gdzie szczegółowo zaprezentował wielowymiarową i wielopoziomową przestrzeń jaką opowiada tytułowy bohater poematu Juliusza Słowackiego. Następnie swój referat wygłosiła mgr Katarzyna Stelmach prezentując niezwykle rozległy problem „myślenia” przestrzeni ciała jako podmiotu twórczego i doświadczalnego w wierszach Juliusza Słowackiego. Kolejnym referatem był tekst Pawła Paszka Po Ojcu – w stronę miejsca nieobecności – Lacrimosa Radosława Kobierskiego, w którym autor próbował uchwycić fenomen miejsca po śmierci bliskiej osoby, a także jak to miejsce wpływa na tworzącą się podmiotowość. Referat dotyczący podmiotowego dyskursu, który ulega deformacjom zależnie od przestrzeni na przykładzie Jadra ciemności zaprezentował Paweł Handzlik, opierając swój wywód o filozofię Michaela Foucaulta. Anna Bugajna na przykładzie poezji Marzanny Kielar wskazała na zmienne podmiotu, który ulegając doświadczeniu przyrody, kreuje swój nowy język, metaforyzację i porządek wyrażania. Ostatnim referentem był Adrian Jaworek, który wskazał w powieści Dmitrija Głuchowskiego 2033 na niezwykłą relację bohaterów z przestrzenią, która w sposób bezwzględny wpływa ich zachowania i uczucia, a przede wszystkim na poczucie własnego, płynnego ja.

29.05.2011 – Po udanej sobotniej sesji referatów, w niedzielnych godzinach przedpołudniowych odbył się zamykający sesję panel dyskusyjny.

LISTA REFERATÓW.

Pragnienie Przestrzeni. Mathema a humanitas.

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych czytaniem, rozumieniem, pisanie miejsca odczuwanego jako wspólne na

I SYMPOZJUM

Koła Naukowego Antropologii Literatury UŚ oraz Koła Naukowego Matematyków UŚ

„Pragnienie Przestrzeni. Mathema a humanitas.”

Czas: 18 stycznia 2012 roku; środa o godzinie 13.45

Miejsce: sala seminaryjna 554 Instytutu Matematyki Uniwersytetu Śląskiego przy ul. Bankowej 14 w Katowicach

Serdecznie zapraszamy!

Powrót

Zapraszamy na pierwsze spotkanie w nowym roku akademickim. Na początek przedyskutujemy kilka spraw organizacyjnych oraz wytyczymy kierunek, w którym będziemy prowadzili poszukiwania, a na zakończenie porozmawiamy na temat książki Barbary Skargi Tożsamość i różnica.

Miejsce: Zakład Kultury Literackiej; pokój 202.

Czas: wtorek; 18 października 2011 roku

Podmiot w (u)ścisku miejsca – lista referatów

Z sesji wróciliśmy już dawno. Relacja pojawi się później. A teraz – lista referatów:

1. mgr Anna Siudeja - Maxa Schelera projekt podmiotu osoby

2. Marta Gąsiorek - W stronę geopoetyki Kennetha White’a

3. Kamil Buchta - O podróźniczej i etnograficznej autokreacji?

4. dr hab. Leszek Zwierzyński - Rozgałęzienie

5. Paweł Paszek - Po Ojcu – w stronę miejsca nieobecności

6. Paweł Handzlik - Dyskurs a aporia miejsca

7. mgr Katarzyna Stelmach - Ciało jako podmiot

8. Anna Bugajna - Płynna podmiotowość Marzanny Bogumiły Kielar

9. Adrian Jaworek - Ciemność wyzwolona

Dwie wizje w Jądrze ciemności – postkolonialne definicje

Ostatnie zebranie Koła Antropologii Literatury odbyło się 6 kwietnia 2011 roku. Tytuł roboczy spotkania brzmiał Dwie wizje w Jądrze ciemności – postkolonialne definicje.  Temat okazał się niezwykle inspirujący.

Spotkanie swoją obecnością zaszczycił profesor Stefan Zabierowski (jeden z najwybitniejszych polskich conradystów), który dyskusję poprzedził przedstawieniem szczegółowej, a co za tym idzie obfitującej w liczne anegdoty, biografii Josepha Conrada. Kolejnym z zaproszonych gości był dr Marek Pacukiewicz, autor niedawno wydanej książki Dyskurs antropologiczny w pisarstwie Josepha Conrada, w której to proponuje świeże, oryginalne czytanie prozy twórcy Jądra ciemności. Próbuje ująć jego dorobek od innej, nie do końca znanej polskiemu czytelnikowi strony, kładzie szczególny nacisk na metodę antropologiczną. Recepcję na gruncie polskim Jądra ciemności zaprezentował doktorant mgr Rafał Kopkowski. W połączeniu z wywołującą liczne kontrowersje lekturą tekstu Edwarda Saida pt. Dwie wizje w Jądrze ciemności będącego rozdziałem książki Kultura i Imperializm, dało to podwaliny do inspirującej, próbującej objąć różnorakie, często sprzeczne z sobą perspektywy interpretacyjne noweli Josepha Conrada.

Podczas dyskusji pojawiło się wiele oryginalnych oraz interesujących, często wykluczających się interpretacji. W nowych sposobach czytania prym wiódł dr hab. Leszek Zwierzyński (opiekun koła naukowego), próbujący dokonać świeżego, oryginalnego, nieco kontrowersyjnego, lecz zdecydowanie najbardziej odważnego oraz inspirującego rozumienia Jądra ciemności. Niezgodność, co do postulatu Saida, jakoby Joseph Conrad w ukryty sposób był zwolennikiem postkolonializmu pozwoliła zbudować mnogość przeciwstawnych interpretacji, a co za tym idzie, pozostawić dyskusję otwartą. Z całą pewnością spotkanie zasiało w umyśle każdego z uczestników powoli kiełkujące ziarno wątpliwości, oraz zmusiło do ponownego przemyślenia i zweryfikowania wielu utartych, książkowych schematów, zamykających twórczość jednego z najwybitniejszych pisarzy anglojęzycznych w skostniałe, schematyczne ramy zatęchłych, szkolnych podręczników. Każdy z uczestników miał możliwość przedstawienia własnego stanowiska, co stało się przyczynkiem do żywej dyskusji, dającej możliwość odświeżenia spojrzenia na Jądro ciemności.

Z całą pewnością uczestnicy spotkania poszerzyli swoją wiedzę na temat twórczości samego Conrada, oraz wskrzesili w sobie inspirację do tworzenia i pogłębiania wciąż nowych odczytań jego dzieł. Wydaje się, że twórczość Conrada jest doskonałą glebą dla rodzenia się, oraz wzrastania nowych rozumień, gdyż twórczość jednego z najwybitniejszych twórców literatury anglojęzycznej jest nadal nie do końca odczytanym i wciąż płodnym gruntem, który powinien być nieustannie oraz intensywnie eksploatowany.

PAWEŁ HANDZLIK